DGA Rob Borgerink van Jotem Waterbehandeling: ‘Onze geïntegreerde systeemaanpak levert volhoudbaar watermanagement’
Je leest in dit verhaal
Dat ieder mens grotendeels uit water bestaat, dat weten we. Bijna 70 procent van ons lichaam bestaat uit water. Hooguit twee dagen kan een mens leven zonder water. Dagelijks twee liter water drinken houdt een mens gezond. Dat onze Aarde voornamelijk uit water bestaat, ook dat weten we. Zo’n 70 procent van het aardoppervlak is bedekt met water, bij elkaar is dat maar liefst 1.400 miljoen kubieke kilometer water. Van het wereldwijd aanwezige zoete water is slechts 1 procent geschikt om als drinkwater te worden gebruikt. Een mens heeft per jaar zo’n 1.000 kubieke meter zoet water nodig om in welzijn te kunnen (over)leven. Per dag verbruiken mensen in ontwikkelde landen gemiddeld circa 120 liter water per persoon. Wereldwijd heeft ongeveer 1 op de 5 mensen geen regelmatige toegang tot veilig drinkwater. Door onvoldoende schoon water en vuil sanitair overlijden jaarlijks gemiddeld ruim 2 miljoen mensen.
Van al het water op Aarde bestaat een deel uit waterdamp, binnen de dampkring vaak zichtbaar in de vorm van wolken of mist, waarvan de neerslag zorgt voor de aanvoer van vers zoet hemelwater, cruciaal voor ons drinkwater. De zoute oceanen herbergen 80 procent van al het leven op onze Aarde, en bevatten ruim 97 procent van het aanwezige water. Slechts minder dan 3 procent van al het oppervlaktewater op onze planeet is dus zoet water, verdeeld over water dat – nog – zit opgesloten in ijskappen en gletsjers (2%), in grondwater (0,592%), en in rivieren, kanalen, sloten en meren (0,014%). De mensheid moet het daarom doen met een zeer beperkt beschikbare waterhoeveelheid. Dat, terwijl het aantal mensen nog steeds enorm groeit. Tot 2050 zijn dit zo’n 2,3 miljard extra aardelingen, die elk dus jaarlijks 1.000 kubieke meter zoet water nodig hebben om in welzijn te kunnen (over)leven. In 2050 is dan jaarlijks een gigantische zoete waterstroom nodig van tenminste 10 miljard keer 1.000 kubieke meter. Dit verlangt een watertransitie vanaf de bron tot op het allerhoogste niveau. Het vraagt om een watertransitie.
Wereldwijd komt de grootste behoefte aan water van de landbouw, veeteelt en tuinbouw. Van de wereldwaterbehoefte is zo’n 20 procent voor rekening van de industrie. In sterk geïndustrialiseerde landen kan die bedrijfsmatige waterbehoefte oplopen tot wel 60 procent van het algehele waterverbruik. Waterbronnen zijn dan meestal het oppervlaktewater en het grondwater. Maar beide zijn niet onuitputtelijk en soms al vervuild vanaf de bron. Er komt dan ook heel wat kijken bij het verwerken tot proceswater, zoals koelwater en stoom: ontharden, ontijzeren, ontzouten, of volledig demineraliseren. Tal van geavanceerde technieken helpen hierbij: membraanfiltratie, zand- en koolstoffilters, elektro de-ionisatie, en membraanontgassing. En dat kan op grove of fijne manieren: microfiltratie, ultrafiltratie, nanofiltratie, of door intensieve behandeling, danwel door omgekeerde osmose. Zo worden slim en snel de opgeloste bacteriën, koolstof, kalk, kleurstoffen, geurstoffen, chemieresten, mineralen, zouten, zuurstof en zwevende deeltjes uit het proceswater verwijderd. Na gebruik in de fabrieken vloeit het gezuiverde water terug de natuurlijke waterloop in, meestal als oppervlaktewater.
Toch is de rekensom snel gemaakt, want de uitkomst van al deze gigantische waterstromen is per definitie een watertekort op de lange termijn. Op de korte termijn levert dat groeiende waterstress op, wereldwijd. Soms heeft dat nu al conflicten tot gevolg. We moeten dus iets rigoureus doen door middel van volhoudbaar watermanagement. De zoute zeespiegel stijgt, dat staat vast. Met een stijgende wereldbevolking staat ook vast dat de verlangde drinkwaterspiegel én de benodigde de proceswaterspiegel moeten blijven stijgen. Kan dat eigenlijk wel? Zijn daar oplossingen voor? Werkt dat in de praktijk? Vragen waarop Rob Borgerink van Jotem Waterbehandeling in Vriezenveen concrete en ook positieve antwoorden heeft. Samen met zijn enthousiaste team en partners in tal van waterketens, richt hij zich met name op die laatste klantengroep: grote en kleine bedrijven en organisaties die in hun productie, processen of teelt afhankelijk zijn van omvangrijk waterverbruik. Stuk voor stuk ondernemers en bestuurders die hun organisatie én zichzelf regelmatig een duurzame “waterspiegel” willen voorhouden.
Zoals altijd is Rob enthousiast: ‘Door deze bedrijven en organisaties als sparringpartner heel praktisch te helpen met efficiëntere waterprocessen én hoogwaardige waterzuivering, wordt concreet bespaard op het verbruik van water én energie. De reikwijdte van onze geïntegreerde systeemoplossingen met complementaire schakels neemt steeds grotere en complexere vormen aan, puur omdat we continu technologisch proberen om losse onderdelen en elementen van waterzuivering steeds slimmer met elkaar te verbinden en op elkaar af te stemmen. Voor alle typen water, variërend van bronwater, oppervlaktewater, zeewater en kraanwater tot proceswater, koelwater, rioolwater en ander afvalwater. Ook dát is een rekensom die snel is gemaakt: het is een optelling van besparingen én verbeterslagen. Op de korte termijn, voor de lange termijn.’
Jotem Waterbehandeling kent een geschiedenis met een oorsprong in 1965. Rob: ‘De Twentse textielindustrie werd zich destijds steeds bewuster van de bepalende rol die het waterverbruik heeft in de productie van tal van textielsoorten. Betere waterontharding was slechts een eerste stap. Daarnaast was het wateraandeel in de totale kosten altijd al hoog, maar door de groeiende – buitenlandse én onderlinge – concurrentie was dat aandeel echt té hoog geworden. Daarom moest er meer worden geïnnoveerd in het beheer van proceswater. Technologische kennis moest op een hoger plan, en dat werd het ondernemingsdoel van Jotem: technisch en technologisch innoveren. Op dat moment stond het milieu nog niet voorop als concrete aanleiding van verbeteringen en vernieuwingen in de productieprocessen. Het water in de sloten en rivieren kleurde toen nog geregeld mee met de wisselende productie van het textiel.’
Wel groeide het milieu-inzicht gestaag, want als proceswater minder vervuilend is, dan gaan ook de kosten van waterlozingen omlaag. En zo werd het regionale waterschap steeds meer tevreden. De waterkosten namen relatief gezien gestaag af. Het zaadje was geplant. De groeiende stroom innovatieve ideeën hoefde alleen nog maar verder te worden besproeid om die te laten groeien en bloeien. En tot op de dag van vandaag helpen ingenieuze procesinnovaties van Jotem wereldwijd tal van bedrijven in de maakindustrie, in de industriële voedselproductie, in gezondheidscentra en in de land- en tuinbouw en veeteelt om steeds slimmer om te gaan met – steeds kostbaarder én schaarser – water. ‘Beetje bij beetje had de aanpak een zichzelf versterkend effect, want een groeiend milieubewustzijn voorkomt nieuwe milieumaatregelen. Het bleek een kwestie van goed rentmeesterschap: beter voorkómen dan achteraf slecht genezen. Er kan steeds meer dankzij andere technieken en nieuwe technologieën van wisselende oorsprong. Membraanfiltratie, geavanceerde UV-behandeling en bijvoorbeeld de inzet van bacteriën. Water is een haast oneindige bron van kennis’, aldus Rob.
Binnen Jotem begon Rob in 2013 als projectleider, op een economisch moeilijk moment. Het was voor het bedrijf een tijd van overleven. Tegelijkertijd bood dit maatschappelijke momentum hem ook kansen, want hij kon op een bepaald ogenblik directeur-mede-eigenaar worden, ook al had hij over die specifieke rol niet eerder nagedacht. Op slag was Rob ondernemer geworden, zonder ooit die ambitie te hebben gevoeld of gekoesterd. Ondernemend is hij wel, want zijn aanstekelijke enthousiasme en doelgerichtheid kolken woest door zijn aderen. Water is zijn drijfveer, letterlijk en figuurlijk. Rob blikt terug: ‘Opeens ben je eindverantwoordelijk. Dat voelde goed, maar van tijd tot tijd ook zwaar, dan moest ik oppassen zelf niet kopje onder te gaan, juist vanwege die zo belangrijke menskant. Ik geloof absoluut in teamgeest. Je moet het echt mèt elkaar doen, zeker niet tegen elkaar, of helemaal alleen. Dat geldt zowel binnen als buiten deze bedrijfsmuren. Met passie en persoonlijke betrokkenheid hebben we Jotem de afgelopen jaren opnieuw op de waterkaart gezet. Ieders talent telt. Als je goed kunt samenwerken, dan zit je ook lekker in je vel. Dan werk je ook prettig samen met partners en klanten. Gezamenlijk zijn we tot veel in staat, heel veel, zo blijkt ons dagelijks opnieuw.’
Vanuit de teamgedachte bouwde Rob aan innerlijke groei van de organisatie, waardoor het wij-gevoel verder is gaan stromen. Tegelijkertijd is dat ook de praktische verbinding met buiten, want klanten en toeleveranciers zijn en blijven immers ook gewoon mensen. Rob: ‘Jotem beschikte altijd al over een hoogwaardig klantenbestand. Die relaties moet je koesteren, blijven voeden, die moet je figuurlijk water blijven geven. En dat doen we ook met onze praktische wateroplossingen. Als procestechnoloog heb ik ons aanbod en onze dienstverlening wel meer omgebogen naar hightech technieken, als bron van vernieuwing. Door elke klant steevast als partner te zien, krijg je een onderlinge versterking, een hechte band op basis van inhoud én contacten. Zo kan je samen bouwen aan een vruchtbare werkrelatie. Dan kom je van productoplossingen vanzelf op aanvullende dienstverlening. Daarom zijn we als bedrijf ook 24/7/365 bereikbaar én beschikbaar. Een dynamische partnerrelatie buiten vereist dus een dynamische teamrelatie binnen. We steken elkaar voortdurend aan met onze betrokkenheid. Het leidt telkens tot ingenieuze vindingen en vernuftige oplossingen.’
‘In alle openheid: eigenlijk maak ik me zeer grote zorgen over hoe de mensheid al jaren onverantwoord omgaat met onze gezamenlijke, gedeelde Aarde, met ons milieu, met het water. Watervervuiling en waterverspilling voeren de boventoon. Als water zo’n groot én bepalend bestanddeel uitmaakt van zowel onze leefomgeving als ons lichaam, dan móeten we echt radicaal anders omgaan met wat we in en met ons water doen. Dat is belangrijk voor ons grondwater, voor ons drinkwater, voor ons oppervlaktewater, en bovendien voor al het industriële en bedrijfsmatige proceswater. Als het aankomt op radicaal veranderen, dan zijn de technologische innovaties gewoon aanwezig. Heel concreet is het antwoord nú beschikbaar. Maar de wetgeving om die vraag en dat aanbod snel én definitief bij elkaar te brengen, die is er vaak niet of nog onvoldoende. We laten dus als mensheid heel veel op een beloop. We laten grote kansen gewoon liggen. Onnodig. Ondertussen verandert er veel te weinig, verergert het, en ondertussen dringt de tijd, écht! Dat geldt bijvoorbeeld voor medicijnresten en hormoonresten, niet alleen van mensen maar ook van dieren, waardoor het gevaar voor resistentie als een dreigende donderwolk boven ons hangt. Feitelijk bewijzen de onheilspellende plasticresten in zeeën en zeedieren dat hetzelfde kan gelden voor medicijnresten die opgelost in water ook zo’n traject afleggen. Inderdaad begint de zee écht bij elke gootsteen en ieder toilet, dus in onze badkamer of onze keuken thuis’, aldus een gedreven Rob.
‘Als mensheid weten we steeds meer over de effecten van ons dagelijkse handelen. Oorzaak en gevolg zijn aan elkaar verbonden. Als je het niet in het water stopt, dan hoef je het er later ook niet uit te halen. Denk aan minuscule deeltjes plastic, en aan de niet-waarneembare vezels van gewassen kleding. Zoals gezegd zijn de concrete oplossingen beschikbaar, dan resteert er dus maar één ding: actie ondernemen! Voor alle sectoren geldt momenteel dat we de waterproblemen die bekend zijn voor ons uit blijven schuiven. Het stapelt zich op. En de vervuiling dus ook, letterlijk! Echt, álles moet duurzamer. We houden het anders niet vol, en zeker volgende generaties niet, zoals die van onze kinderen. We móeten veel beter zorgen voor onze eigen leefomgeving. Tegelijkertijd zijn dit stuk voor stuk innovatiemogelijkheden en kansen om kosten te besparen. Milieumaatregelen zijn niet duur, ze zijn duurzaam, ze verbinden lange en korte termijn met elkaar.’
Jotem is actief in onder meer de industrie, food, pharma en welzijn. Rob: ‘Als ontwikkelaars van hightech-systemen helpen we grootverbruikers van water om het hele waterplaatje te bekijken en beoordelen. In vrijwel alle processtappen van een maakbedrijf, een ziekenhuis, zuivelcoöperatie, voedselproducent, of van een plantenkweker liggen de quick wins klaar. Door de hightech focus te verplaatsen, door met zogeheten pilots potentiële klanten op de korte termijn te overtuigen van de grote kansen, blijken we keer op keer in staat om hen tot partners te maken voor de lange termijn. Zo raken schakels in de waardeketen steeds vaker en steeds meer met elkaar verbonden en vernetwerkt. Door concepten integraal aan te vliegen, ontstaat een netwerkeffect. Kleine aanpassingen of koppelingen veroorzaken logische gevolgen. We willen onze oplossingen doelbewust simpel houden, bij voorkeur modulair, en het liefste mobiel. In kleine, middelgrote en grote containers zit alles handzaam bij elkaar. Bijvoorbeeld voor defensie hebben we recent ook zo’n integrale wateroplossing in een compacte container gerealiseerd, met heel praktisch op een tablet een interactieve handleiding met heldere beelden en instructies voor telkens wisselende militairen die de dagelijkse bediening op zich moeten nemen.’
Water is er in tal van kleuren. Zwart water, grijs water, groen en blauw water. Zwart water bevat poep en plas. Het is verontreinigd afvalwater afkomstig van toiletgebruik, vervuild met bacteriën, virussen, medicijnresten, hormoonresten, en organische reststoffen. Grijs water is slechts licht verontreinigd afvalwater, afkomstig van huishoudelijke handelingen, zoals de douche, wasmachine, en keuken. Het is vooral vervuild met zeepresten en zorgt vaak voor de bekende putlucht. Blauw water wordt gebruikt voor kunstmatige bevloeiing. Dit water wordt geput uit sloten, rivieren, kanalen, meren, uit de grond, of is opgeslagen als regenwater. Het kan dus vervuild zijn door medicijnresten, hormoonresten, of chemicaliën. Groen water is het regenwater dat op de velden en gewassen valt. Voor elk type water heeft het bedrijf praktische oplossingen.
Voor de behandeling van zwart en grijs afvalwater heeft Jotem een novum in huis. In samenwerking met industrieel ontwerper Rob van Opdorp is een decentraal zuiveringssysteem ontworpen voor de verwijdering van zogeheten pathogenen, waaronder ook Covid-virusdeeltjes. Rob: ‘Voor de verwerking van gemengd huishoudelijk afvalwater van woningen, bedrijven en een plaatselijk ziekenhuis, hebben we voor een bestaande rioolwaterzuiveringsinstallatie een hoogwaardige zuiveringstechniek ontwikkeld op basis van een membraanbioreactor, maar dan zonder de tot nu toe bestaande nadelen van de MBR-technologie, waaronder een te hoog energieverbruik. Deze slimme nieuwe installatie is robuust en makkelijk modulair inpasbaar, tegen marktconforme kosten. We hebben een compacte unit ontwikkeld met een kleine voetafdruk, en minimaal energieverbruik van hernieuwbare bronnen, zoals wind en zon. Deze robuuste, blauwkleurige oplossing ziet er een beetje uit als een ronde olifant, is goed te transporteren en eenvoudig te bedienen. Gewoon: plug & play. We hebben deze technische installatie helemaal teruggebracht tot de kern. Resultaat: snel en efficiënt zuiver water produceren. Het zuiveringsrendement is hoog. Zo blijven de kosten ook laag. Alles slim en systematisch op elkaar afgestemd, nu al voor de helft gemaakt van gerecycleerde materialen. En aan het einde van de lange levensduur is deze unit op zijn beurt weer voor maar liefst 90 procent recyclebaar. Wereldwijd kan het als aantrekkelijk exportproduct direct voorzien in schone sanitatie. En zo dus mensenlevens redden en verdere vervuiling van de leefomgeving voorkomen.’
Voor Jotem is het pallet aan technieken voor waterbehandeling heel breed. Juist door verschillende oplossingen modulair aan elkaar te koppelen ontstaan nieuwe, soms onverwachte mogelijkheden. Rob licht toe: ‘Nederland beschikt over zo’n 325 rioolwaterzuiveringsinstallaties. Gezamenlijk zuiveren deze installaties jaarlijks bijna 2 miljard kubieke meter rioolwater. Dit staat gelijk aan zo’n 300 liter rioolwater per inwoner per dag. Dit is inclusief het rioolwater van bedrijven en de afvoer van hemelwater door het riool. Al met al dus een gigantische klus. Want we stoppen met z’n allen helaas veel teveel rommel in ons riool. Na de zuivering wordt het als oppervlaktewater geloosd in kanalen en rivieren en eindigt uiteindelijk in de zee. Toch zijn alle medicijnresten en chemicaliënresten er dan nog steeds niet uit. Dat is funest voor flora en fauna, want het gaat alleen al in Nederland om ruim 400 ton medicijnresten en een veelvoud daarvan aan microplastics. Tegelijkertijd kan dit resulteren in micro-organismen die volledig resistent zijn voor bijvoorbeeld antibiotica. En dat heeft momenteel al grote gevolgen voor mens en dier. Door onze bestaande technieken toepasbaar te maken voor het afbreken van medicijnresten en hormonen in rioolwater, kunnen we met onze partners ook deze resten en andere chemicaliën volledig uit het rioolwater verwijderen. Dat gebeurt bijvoorbeeld met nano-filtratie en met behulp van ultraviolet licht en waterstofperoxide. Zo hopen we met name de antibioticaresistentie te kunnen voorkomen.’
Het naadje van de kous weten, het “waarom” in de praktijk, tijdens het dagelijkse gebruik. Dát is wat Rob’s persoonlijke doel is: ‘Pas tijdens het gebruik van de installaties kom je erachter of iets wel óf niet werkt. En hoe de gebruikers reageren. Daarom rijd, vlieg, of vaar ik steevast naar de locaties waar onze klanten onze geavanceerde apparatuur inzetten. Recent ben ik naar het eiland Pampus op het IJmeer gevaren, recht voor de monding van het IJ bij Amsterdam. Daar wordt concreet gewerkt aan het op korte termijn volledig autonoom maken van dit eiland op het gebied van energiebeheer en watermanagement. Ook energieneutrale bouw en CO2-neutrale waterverplaatsingen maken onderdeel uit van deze prachtige ambitie. De aanpak heet: “off grid”. Heel leerzaam allemaal, en niet alleen voor eilanden. Immers, een dorp is ook een soort eiland. Onze hele samenleving is feitelijk een netwerk aan het worden, een grid van verbonden eilandjes. Reeds vanaf het einde van de negentiende eeuw, vanaf de bouw van dit eiland, is Pampus niet aangesloten geweest op het elektriciteitsnet, de aardgasvoorziening en de waterleiding van het vaste land. Het staat nog steeds volledig los. Het ingenieuze historische karakter van dit eiland is momenteel de innovatieve inspiratiebron voor zo’n zelfvoorzienende toekomst. Het is een prachtig pilottraject, want dit leert alle betrokkenen heel veel. Hoe organiseer je dat met verschillende partners? Hoe pakt het in de praktijk uit? Wat kan er allemaal nog meer aan worden gekoppeld? Werkt het goed of kan het beter? Door het steeds zèlf als procestechnoloog tot in detail met de mensen ter plekke te bespreken, kunnen wij als team een wezenlijke bijdrage blijven leveren. Bovendien is het veel te leuk om de resultaten van onze watertechnologen in de dagelijkse praktijk terug te zien!’
Alles overziend is het volgens Rob écht tijd voor een watertransitie, naast de lopende energietransitie en de opgestarte voedseltransitie. Haast is geboden: ‘Het draait echt niet alleen om efficiënter watergebruik, of om het zuiniger omgaan met water. Nee, feitelijk draait ál het leven op onze Aarde primair om zuiver water. Dus is er grote behoefte aan een integrale visie op waterbeheer. Het is het favoriete onderwerp van onze koning, en niet voor niets, want iedereen zou zelf aan enige vorm van watermanagement moeten doen. Binnen een slim waternetwerk. Het start allemaal met bewust worden. Dat geldt voor burgers, voor boeren, bedrijven, bestuurders én voor buitenlui. Onze koning is zich al jarenlang terdege bewust van die bittere noodzaak, en volgt onze inspanningen op de voet, zo merkte ik onlangs weer. Dat helpt enorm om het bewustzijn te verbreden en verdiepen. Echt, het is nu of nooit! Tal van minuscule fracties zitten in ons eten, in onze leefomgeving, in ons water. Dat is toch werkelijk onbestaanbaar? Dus: tijd voor actie! Het is tijd voor 100 procent zuiver water, voor nu én voor later.’
Studie: Milieutechnologie aan Hogeschool Saxion in Deventer
Onderneemt als: DGA van Jotem Waterbehandeling in Vriezenveen
Thuissituatie: vrouw en twee kinderen
Aantal medewerkers: 25 mensen, waarvan 4 vrouwen en 21 mannen
Levenswijsheid: “We hebben haast: waterhaast! Want de waterstress neemt wereldwijd toe”
Ondernemerstrots: “Binnen: ons team van collega’s. Buiten: ons team van partners”
Global Goal(s): #6: Schoon water en sanitatie
(Ont)groeien vóór 2030: “Organisch de dynamiek en de passie binnen ons team borgen”
Blik op de horizon tot 2050: “De watertransitie heeft gezorgd voor 100 procent schoon water”
Laatste LinkedIn post: “Jotem groeit! Daarom zoeken wij versterking”
Sleutelmoment: “Toen ik van projectleider opeens directeur-mede-eigenaar werd in combinatie met mijn vaderschap”
Vallen en opstaan: “Als mensenmens moest ik leren om soms ook mezelf te beschermen”
Managementboekentip: “Corporate rebels, make work more fun”, door Joost Minnaar en Pim de Morree, 2020
De ambitie van algenkweker Duplaco in Oldenzaal is om uit te groeien tot de grootste…
Zijn hele team, de professionele werkplaats en iedere dagindeling zijn volledig gestructureerd. Zo ontwerpt en…
Saxcell geeft jaarlijks ruim 20 miljoen kilogram kleding een nieuwe bestemming. Hiermee besparen ze 29…
Ook al staat niet vast dat het hoge doel gehaald wordt, toch wil Hollander Techniek…
Zelfs ABN AMRO en Tommy Hilfiger kozen voor de herbruikbare wanddecoratie van Bas en zijn…
Vroeger was hij minder bezig met de lange termijn. Nu koestert hij de ambitie met…